هودی طرح بیستون Bisuton | آرکیوفشن (باستان پوش)

مجموعه باستانی بیستون در استان کرمانشاه، در مسیر استراتژیک بین‌النهرین و فلات ایران (راه شاهی) واقع شده است. این محوطه با بیش از ۲۸ اثر ثبت‌شده از دوران پیش‌ازتاریخ تا دوره اسلامی، یک موزه روباز بی‌نظیر است که نقش‌ونگارها و کتیبه‌های آن، راوی پویایی سیاسی و اجتماعی این منطقه حیاتی در طول هزاران سال بوده‌اند.

برجسته‌ترین اثر این مجموعه، سنگ‌نوشته و نقش‌برجسته داریوش بزرگ است که در ارتفاع ۱۰۰ متری و به سه زبان (فارسی باستان، عیلامی و بابلی) حک شده است. این اثر سند رسمی مشروعیت خاندان هخامنشی و سرکوب شورش‌هاست. متن بیستون بیش از آنکه یک گزارش صرفاً نظامی باشد، یک بیانیه الهیاتی-سیاسی برای باز تعریف مشروعیت است. داریوش در این کتیبه، تمام مخالفان خود در سراسر استان‌های امپراتوری (از جمله فرطیا، عیلام، ماد، بابل و…) را «دروغ‌زن» (دْرَوگْوَن - Draugvan) می‌نامد و خود را برگزیده مستقیم «اهورامزدا» معرفی می‌کند.

محور اصلی روایت، ماجرای کشته شدن بردیا (یا به تعبیر داریوش: «گوماتای مغ» که ادعای دروغین پادشاهی کرده بود) است. داریوش با این متن قصد داشت به نخبگان پارسی و مادی و ملت‌های تابعه ثابت کند که سلطنت او از مسیر قانونی و لطف الهی خارج نشده، بلکه او منجی نظم امپراتوری در برابر هرج‌ومرج و فروپاشی است. 

این محوطه که در متون باستانی «بَگِستان» (جایگاه خدایان) نامیده شده، پیش از هخامنشیان نیز به دلیل قرارگیری در قلمرو اقوام ایرانی‌تبار (مانند مادها) مکانی مقدس بوده است. بررسی شمایل‌نگاری (Iconography) نقوش برجسته سربازان و اسیران در بیستون، ارائه‌دهنده اطلاعات بی‌نظیری از پوشش، سلاح‌ها و تزئینات تسلیحاتی مردمان باستانی این خطه است که تطابق شگفتی‌سازی با جزئیات لباس و نمادهای اقوام ایرانی و مادی دارد.