27

داستان فراعنه‌ی هخامنشی مصر؛ دوره‌ی فراعنه‌ی بیست و هفتم

فتح مصر توسط کمبوجیه دوم در سال ۵۲۵ پیش از میلاد، یکی از مهم‌ترین رویدادهای گسترش شاهنشاهی هخامنشی بود. کمبوجیه، پسر و جانشین کوروش بزرگ، با شکست سپاه مصر و تصرف ممفیس، به فرمانروایی دودمان بیست‌وششم پایان داد و نخستین دوره حکومت هخامنشیان بر سرزمین نیل را آغاز کرد؛ دوره‌ای که در تاریخ مصر «دودمان بیست‌وهفتم» نامیده می‌شود.

پس از فتوحات کوروش، مصر همچنان یکی از قدرت‌های مستقل و مهم منطقه بود. منابع اقتصادی دره نیل و جایگاه سیاسی آن، این سرزمین را به هدفی ارزشمند برای توسعه شاهنشاهی تبدیل می‌کرد. بنابراین، لشکرکشی کمبوجیه را می‌توان ادامه سیاست گسترش قلمرو هخامنشیان دانست.

یکی از بزرگ‌ترین دشواری‌های لشکرکشی کمبوجیه، عبور از مسیر خشک میان فلسطین و مصر بود. سپاهی بزرگ، بدون دسترسی مطمئن به آب، پیش از رسیدن به میدان جنگ فرسوده می‌شد. طبق گزارش هرودوت، کمبوجیه با فرمانروای عرب منطقه توافق کرد تا آب مورد نیاز نیروهایش فراهم شود. تاریخ ایران کمبریج نیز از شترهای حامل مشک آب سخن می‌گوید. البته عملیات تنها زمینی نبود. ناوگانی متشکل از نیروهای دریایی تابع یا همراه هخامنشیان، از جمله فنیقیان و قبرسی‌ها، در لشکرکشی حضور داشت. بنابراین، فتح مصر را باید عملیاتی در خشکی و دریا دانست.

کمبوجیه پس از فتح مصر، تنها به جایگاه «شاه فاتح» اکتفا نکرد؛ او برای حکومت بر مصریان، هویت رسمی یک پادشاه مصری را نیز پذیرفت. پیروزی نظامی به او قدرت تصرف مصر را داده بود، اما سنت فرعونی می‌توانست برای این قدرت، مشروعیت فراهم کند.

در میان شاهان این دودمان، داریوش اول جایگاه ویژه‌ای دارد. دوران او را دوره‌ای همراه با ساخت معابد و تأسیسات عمومی، اصلاحات حقوقی و تقویت اقتصاد مصر توصیف می‌کنند. فرمانروایی هخامنشیان در مصر در دوره جانشینان خشایارشا ادامه یافت، اما مقاومت‌های محلی از میان نرفت. سرانجام، حدود سال ۴۰۴ پیش از میلاد، نیروهای مصری توانستند حکومت هخامنشی را کنار بزنند و استقلال را بازگردانند.

این طرح تیشرت از مجموعه بیست و هفت برند آرکیوفشن، ترکیبی از پرچم و نماد هخامنشیان با طرحی از مصر است که نحوه چیدمان آن، برتری این دودمان به فرعون آخر سلسله‌ی بیست و ششم را نمایش می‌دهد.