AVESTA

گاهان؛ قدیمی‌ترین صدای شناخته‌شده‌ی ایران

پیش از آن‌که متون مقدس ایران باستان به شکل مکتوب به ما برسند، بخش مهمی از سنت دینی و ادبی از راه حفظ شفاهی، خوانش و سرود منتقل می‌شد. در این سنت، گاهان یا گات‌ها (Gāthās) شکل گرفتند؛ کهن‌ترین لایهٔ اوستا و یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت زبان و اندیشهٔ ایران باستان.

گاهان در قلب یسنا (Yasna) قرار دارند و شامل ۱۷ سرود در پنج مجموعه هستند. زبان آن‌ها «اوستایی کهن» است؛ زبانی ایرانی که از نظر زبان‌شناختی با سانسکریت ودایی خویشاوندی نزدیکی دارد. ساختار موزون این سرودها نیز نشان می‌دهد که گاهان برای خوانش و اجرای آیینی شکل گرفته بودند، نه صرفاً برای مطالعهٔ مکتوب.

سنت زرتشتی، گاهان را سخنان زرتشت می‌داند و در آن‌ها مفاهیمی چون اَشا (Aša)، راستی و نظم در برابر دروج (Druj)، دروغ و بی‌نظمی قرار می‌گیرند. انتخاب انسان، گفتار و کردار او نیز نقشی اساسی در این جهان‌بینی دارند.

برای آرکیوفشن، گاهان تنها متنی دینی از ایران باستان نیستند؛ بلکه یادآور جهانی‌اند که در آن زبان، صدا، حافظه و اندیشه در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کردند. این تیشرت، بازتابی از همین میراث است: کلماتی که پیش از آن‌که بر صفحه نوشته شوند، در صدای انسان زنده بودند.